Tussen Hemel en aarde

Frank van den Engel & Masha Novikova

Info

geregisseerd door Frank van den Engel en Masha Novikova, in coproductie met Zeppers Film & TV, IKON, met steun van het VAF, released in januari 2007.

Langs de oude Zijderoute was het circus de enige bron van vermaak tijdens een maandenlange reis van Europa naar China. In het inmiddels dictatoriale Oezbekistan leeft de circuscultuur nog als in de dagen van Dzjenghis Khan en aan de acts is niet veel veranderd.
Twee bevriende circusartiesten moeten een principiële keuze maken tussen het voortzetten van de oude circustradities of een politiek actief bestaan. De verschillende keuzes die ze maken zet de vriendschap onder zware druk.


Als kind verruilden de Oezbeekse circusartiesten Achat en Tursun Ali hun geboortedorp voor een leven in het circus. Ze leerden samen het vak, specialiseerden zich in jongleren met gewichten en begonnen ieder een eigen familiecircus. Tegenwoordig zijn ze rond de zestig en treden allebei nog op in de straten van Oezbekistan. Tot hun grote spijt zijn ze het echter al geruime tijd fundamenteel met elkaar oneens – niet over circuszaken, maar over politiek .
Uit onvrede over het dictatoriale Sovjetbestuur in Oezbekistan, sloten Achat en Tursun Ali zich in de jaren tachtig aan bij de oppositiepartij ERK. Deze politieke betrokkenheid bracht ze dichter bij elkaar, maar zou hen uiteindelijk uit elkaar drijven. Toen in 1991 de deelrepubliek onafhankelijk werd, veranderde er weinig. Binnen een jaar na het vertrek van de Russen verboden de nieuwe machthebbers alle andere politieke partijen, waaronder de ERK. De ene dictatuur had de andere opgevolgd.
Kort daarop verdronk onder mysterieuze omstandigheden een van de zonen van Tursun Ali. Sindsdien heeft hij zijn buik vol van alles wat met politiek te maken heeft. ‘Ik wil de circustraditie in leven houden’, verzucht de imposante circusartiest. ‘Daarvoor is vrede nodig. Achat moet dat nog inzien’ Breed lachend slingert hij even later ijzeren gewichten van 32 kilo per stuk door de lucht.
In tegenstelling tot zijn jeugdvriend blijft Achat het als mensenrechtenactivist opnemen tegen de autoriteiten. De risico’s neemt hij voor lief, ondanks dat de geheime dienst hem al eens twee jaar opsloot en zijn vrouw en kinderen op straat heeft gezet. ‘Hoe kan ik me alleen met het circus bezig houden als ik om me heen zie wat er gebeurt?


DIRECTORS STATEMENT


Na lezing van het boek JIHAD van Yale professor AHMED RASHID ben ik geïnteresseerd geraakt in de situatie in
Centraal-Azie. Na ruim 70 jaar overheersing door de Russen kwam de onafhankelijkheid in 1992 als een bevrijding en de mensen voelden dat er nieuwe kansen lagen op een beter bestaan. Het sovjetbeleid impliceerde gesloten grenzen, verplichte katoenteelt, herplaatsing van hele bevolkingsgroepen en de bevolking moest haar religie illegaal praktiseren. Vanaf 1992 zou alles anders worden, maar de “democratisch
gekozen” president Islam Karimov had andere plannen. Weliswaar werd de beleving van de godsdienst vrijgegeven maar economisch werd de staat helemaal ingericht op het vergroten van de welvaart van de president en zijn kliek. En tegenspraak werd niet geduld. Oppositiepartijen en de vrije pers werden al in 1993 verboden. De bevolking was terug bij af,
de machthebbers waren dezelfde mensen als voorheen maar nu noemden ze zich democraten.
Ik vroeg mij af hoe de bevolking hier op had gereageerd en hoe zij denken over de toekomst. Ik wilde kijken naar de mogelijkheden om een documentaire film te maken over een groep mensen wiens lotgevallen illustratief zouden zijn voor de bevolking van Oezbekistan.
Hierover raakte ik in gesprek met Masja Novikova, een Russische die al weer bijna een decennium in Amsterdam woont. Zij was ook nog nooit in Oezbekistan geweest maar ze was zeer geïnteresseerd om erheen te gaan voor de research voor een mogelijke film. De met haar bevriende Russische fotograaf Oleg Klimov heeft haar op deze reis begeleid. Op deze reis heeft zij het eerste contact gelegd met de hoofdpersonen van onze film, de twee bevriende circusartiesten.
Uiteindelijk staan deze mannen met hun individuele geschiedenissen voor ons symbool voor de dilemma’s waarmee de mensen in dit land permanent te maken hebben.

Frank van den Engel

Credits

REGIE
Frank van den Engel & Masha Novikova
SCENARIO
Frank van den Engel
CAMERA & LICHT
Melle van Essen
GELUID Pieter Guyt
MONTAGE
Stefan Kamp
ORIGINELE MUZIEK
Hans Helewaut
PRODUCENTEN:
Jorinde Sorée, Willemijn Cerutti,
Eric Goossens, Frederik Nicolai

Director

DIRECTORS STATEMENT - Na lezing van het boek JIHAD van Yale professor AHMED RASHID ben ik geïnteresseerd geraakt in de situatie in Centraal-Azie. Na ruim 70 jaar overheersing door de Russen kwam de onafhankelijkheid in 1992 als een bevrijding en de mensen voelden dat er nieuwe kansen lagen op een beter bestaan. Het sovjetbeleid impliceerde gesloten grenzen, verplichte katoenteelt, herplaatsing van hele bevolkingsgroepen en de bevolking moest haar religie illegaal praktiseren. Vanaf 1992 zou alles anders worden, maar de “democratisch gekozen” president Islam Karimov had andere plannen. Weliswaar werd de beleving van de godsdienst vrijgegeven maar economisch werd de staat helemaal ingericht op het vergroten van de welvaart van de president en zijn kliek. En tegenspraak werd niet geduld. Oppositiepartijen en de vrije pers werden al in 1993 verboden. De bevolking was terug bij af, de machthebbers waren dezelfde mensen als voorheen maar nu noemden ze zich democraten.
Ik vroeg mij af hoe de bevolking hier op had gereageerd en hoe zij denken over de toekomst. Ik wilde kijken naar de mogelijkheden om een documentaire film te maken over een groep mensen wiens lotgevallen illustratief zouden zijn voor de bevolking van Oezbekistan.
Hierover raakte ik in gesprek met Masja Novikova, een Russische die al weer bijna een decennium in Amsterdam woont. Zij was ook nog nooit in Oezbekistan geweest maar ze was zeer geïnteresseerd om erheen te gaan voor de research voor een mogelijke film. De met haar bevriende Russische fotograaf Oleg Klimov heeft haar op deze reis begeleid. Op deze reis heeft zij het eerste contact gelegd met de hoofdpersonen van onze film, de twee bevriende circusartiesten. Uiteindelijk staan deze mannen met hun individuele geschiedenissen voor ons symbool voor de dilemma’s waarmee de mensen in dit land permanent te maken hebben.

Frank van den Engel

Awards / Festivals

Première Mondial à Rotterdam Film Festival, Pays-bas
Sélection officielle Tribeca International Film Festival, New York, USA
Sélection officielle Golden Apricot, l'Armenie
Sélection officielle Official selection Melbourne International Filmfestival, Australie
Sélection officielle Official selection Louis Vuitton Hawaii International Film Festival, USA
Sélection officielle Vancouver International Film Festival, Canada
Sélection officielle Sevilla Festival de Cine, Espagne
Sélection officielle 1001 Belgesel Film Festival, Turquie
Sélection officielle Official selection Forumdoc.bh, Brazil
Sélection officielle Official selection Watch Docs Festival, Pologne
Sélection officielleOne World IFF, Tcechie
Sélection officielle FIAAP  International Film Festival of Performing Arts, Portugal
International Jury - Documentary Prize of the Oficial Selection  
University Jury - Documentary Prize

Sélection officielle Taiwan International Documentary Festival, Taiwan
Sélection officielle, Document 6 International Human Rights Documentary Film Festival