RED STAR LINE

Daniël Cattier & Fabio Wuytack

Info

un collection de documentaires de Daniël Cattier et Fabio Wuytack, en coproduction avec VRT-Canvas, Eklektik Production, RTBF, Casakafka Pictures, le Musée Red Star Line, avec l'aide du VAF Mediafonds, le centre du cinéma de la Fédération Wallonie-Bruxelleset de Voo, Wallonie et la région Bruxelles-Capitale, le program Media+ de la communauté Européenne.

De 1873 à 1934, la compagnie maritime belge Red Star Line a transporté environ 2 millions d’émigrants d’Anvers à New York.
Ce qui fait de la Red Star Line une société unique, c’est qu’au cours de sa riche histoire, elle a essentiellement transporté des citoyens de l’Europe de l’Est vers les Etats-Unis, dont beaucoup étaient d’origine juive.
À cette époque, Anvers constituait ainsi le plus important port de passagers d’Europe.
La série documentaire livre une mosaïque de récits d’hommes et de femmes qui ont émigré. À Ellis Island, l’île située face à New York qui accueillait à l’époque tous les émigrants, des enregistrements audio ont été conservés avec plus de 2000 interviews de personnes qui témoignent à propos du voyage le plus important de leur vie. Nous nous rendons avec ces enregistrements sonores authentiques chez les descendants de ces passagers de la Red Star Line installés aux Etats-Unis. Avec eux, nous découvrons pourquoi ils ont tout quitté, comment ils ont rejoint Anvers, comment la RSL les a emmenés jusqu’à New York et comment ils ont essayé de se construire une nouvelle vie de l’autre côté de l’océan.

Press

Review Humo
Tv-review: 'Red Star Line ' op Canvas
In de eerste aflevering bleek al snel dat het verhaal van die scheepsreus al die aandacht meer dan waard is. De kleine verhalen van de miljoenen migranten die eind 19de eeuw en begin 20ste eeuw de oversteek waagden naar het Beloofde Land bieden een onschatbare inkijk in een verleden dat we anders alleen maar van droge geschiedenislessen zouden kennen. Hun overtocht was in de meeste gevallen allesbehalve een plezierreisje, maar werd ingegeven door nopende redenen die wij ons – badend met ons gat in de spreekwoordelijke boter – nauwelijks nog kunnen voorstellen. Extreme armoede bijvoorbeeld, niet alleen in het verre Oost-Europa, maar evengoed hier in België, waar kinderarbeid een vanzelfsprekendheid en houten vloeren een overbodige luxe waren voor het gros van de bevolking. Ook abstracte termen die wij ons enkel vaag uit de lessen geschiedenis herinnerden als de ‘pogrom’, de Jodenvervolging in Rusland aan het begin van de 20ste> eeuw, kregen door de getuigenissen uit ‘Red Star Line’ een nieuw, glashelder gezicht. Hoewel er achter de meeste immigratieverhalen pure miserie schuilging, werden ze door de makers met verrassend veel sereniteit gebracht. De getuigenissen die de kern van de reeks uitmaken zijn dan ook behoorlijk uniek: ze gaan vaak meer dan 100 jaar terug, maar zijn dankzij het Oral History Project, dat duizenden migranten nog bij leven hun verhaal op tape liet vertellen, van de vergetelheid gespaard gebleven. De makers hebben er wijselijk voor gekozen om die verhalen voor zich te laten spreken. Een slimme zet, want door die kleine, hyperpersoonlijke getuigenissen uit eerste hand wordt de kijker automatisch mee in de grotere geschiedenis erachter gezogen. ‘Red Star Line’ is een kostbaar geschiedenislesje vermomd als zorgvuldig gemaakte toptelevisie. Eentje dat daarenboven nopend actueel is: elke politiek partij die zijn zegje wil doen over migratie, een term die ondertussen holler klinkt dan een echo in het gat van onze Reetman, weet waar hij de volgende dinsdagen op moet afstemmen. De rest hopelijk ook.

Quote:
‘Voor de meesten was de reis er niet eentje ergens naartoe. Ze wilden in de eerste plaats ergens van weg.’ Carole Malkin, dochter van een joodse immigrant uit Rusland.

Humo interview  - 1 oktober 2013
Vóór de schietpartijen op scholen, de extreme ongelijkheid en de export van credit crunches, hamburgers en haat, moet Amerika best een aantrekkelijk land geweest zijn. Tussen 1873 en 1934 emigreerden ongeveer 2,5 miljoen Europeanen vanuit Antwerpen naar de Verenigde Staten.

red star line
Off World, het productiehuis achter doorwrochte documentairereeksen 'Hoge bomen' en 'Arm Wallonië', heeft een driedelige documentaire klaar over Red Star Line, de Belgische rederij die de overtocht verzorgde.

Fabio Wuytack (samen met Daniel Cattier coregisseur) «Een anderhalf jaar durende zoektocht doorheen 's werelds archieven heeft ons een schat aan nooit eerder in België vertoond materiaal opgeleverd. We gebruiken unieke beelden uit Oost-Europa, Oekraïne, Rusland en de Verenigde Staten. We hebben zelfs samengewerkt met het archief van Steven Spielberg.

»Het meest trots ben ik op de bijdragen van het Oral History Project van Ellis Island, het eiland voor Manhattan waar de immigranten ontscheepten. Hun archief bevat tweeduizend interviews met passagiers die na hun aankomst vertellen over het hoe en waarom van hun oversteek. Björn Soenens doet dan wel de voice-over, deze stemmen zijn het kloppende hart van de documentaire.

HUMO Er wordt weleens gezegd dat de Red Star Line de Verenigde Staten heeft grootgemaakt. Hoe schat u het belang ervan in?

Wuytack «Het is alleszins een onwaarschijnlijk stuk vaderlandse geschiedenis dat uit ons collectieve geheugen was verdwenen. Deze scheepvaartcompagnie heeft het leven van miljoenen mensen veranderd. Al was Red Star Line in de eerste plaats een hardcore immigratiebusiness: de bloeiende Amerikaanse industrie zoog miljoenen arbeiders uit Europa aan.

»In de docu volgen we zo Louis Wallot, een glasblazer uit Charleroi die België verliet na de onlusten van 1886 over onmenselijke werkomstandigheden. De arbeiders hadden genoeg van hun uitzichtloze situatie in België en zochten hun geluk elders. Na de oversteek met de Red Star Line vestigde hij zich in de staat Pennsylvania, in een dorpje met de naam Charleroi. Dat bestaat trouwens nog steeds.»

HUMO De Red Star Line heeft ook bekend volk naar de Nieuwe Wereld gebracht, zoals Albert Einstein en Irving Berlin.

Wuytack Dat waren passagiers uit de eerste klasse. We hebben de vipzijde van het verhaal doelbewust links laten liggen en gefocust op de mensen uit de derde klasse, zij die op de vlucht sloegen voor de grote maatschappelijke veranderingen van die tijd.»

HUMO Zijn er nog passagiers in leven?

Wuytack «Jawel. Op basis van de getuigenissen uit het Oral History Project kwamen we terecht bij de nu 100-jarige Morris Moel in Florida. Hij was negen jaar oud toen hij samen met zijn familie de oceaan overstak.»

HUMO Klopt het dat onze toenmalige regering van de gelegenheid gebruik maakte om ook zwervers, weeskinderen en gedetineerden op de boot te zetten?

Wuytack «Zulke verhalen ben ik niet meteen tegengekomen. Maar 't is wel zo dat de immigratiepost op Ellis Island de opdracht kreeg om bedelaars tegen te houden. De restricties werden ook steeds strenger. Zo mochten op een bepaald moment alleenstaande vrouwen het land niet meer binnen: de autoriteiten vreesden dat het om prostituees ging.

»Er was ook een bijzonder strikt onderscheid tussen de verschillende klassen. Zo stootten we op het verhaal van een jongetje uit derde klasse dat naar eerste klasse was geslopen, op zoek naar voedsel. Toen de crew hem betrapte, kreeg hij er flink van langs.»

HUMO In de film 'Titanic' sluipt derdeklassepassagier Leonardo di Caprio ook naar eerste klasse, om er met de nette Kate Winslet te dansen.

Wuytack (lacht) «Ook van zulke taferelen hebben we jammer genoeg geen bewijzen gevonden. Maar die grandioze periode van de stoomscheepvaart leent zich natuurlijk wel heel erg tot filmische romantiek.»

HUMO De televisiepremière is één week na de opening van het Red Star Line Museum in Antwerpen. De laatste jaren sprongen de migratiemusea in Londen, Bremerhaven, Cherbourg en Hamburg als paddenstoelen uit de grond. Hebt u daar een verklaring voor?

Wuytack «Migratiestromen zijn een voortdurend weerkerend fenomeen en het is fascinerend om te zien hoe men dat probleem in de loop van de geschiedenis heeft aangepakt.

»In onze documentaire wil de Rus Abraham Spiwak zijn lief naar Amerika achternareizen, maar als dienstplichtige in het Russische leger mocht hij dat niet. Hij vluchtte naar Antwerpen en maakte alsnog de oversteek. Zijn verhaal deed me denken aan dat van een Iranese familie in mijn geboortedorp Wachtebeke: de vader wilde zijn zoon voor diens achttiende verjaardag in België krijgen, omdat hij anders als dienstplichtige geen kans meer zou maken. Dat resulteerde in een gelijkaardige onderneming op leven en dood. In wezen is er dus weinig verschil tussen een Rus uit de 19de eeuw en een Iranees uit de 21ste eeuw. De drang om ergens anders een beter leven op te bouwen is van alle tijden.»

 

Director

Daniel Cattier is a freelance film director. His aim is to tell stories linked with Africa. Through his mixed cultural and linguistic background, his father being Belgian and his mother Zimbabwean, the issue of identity is at the core of his interests. After completing the first cycle of a law degree, he read Politics and History at London University School of Oriental and African Studies. Prior to filmmaking he worked as a Reasearch and Campaign Assistant at the International Secretariat of Amnesty International. He then moved into TV production by working as a Reasercher for documentaries produced for Channel 4, BBC and France 3. Beside his personal projects, he does storyboards and directs corporates, TV programmes as well as commercials.

Trailer

Awards / Festivals

Pitched at Sunny side at the Doc (2012)
Pitched at Dragon Forum (2012)