OUVERTURE

Ibbe Daniëls & Koen Vidal

Info

un film de Ibbe Daniëls et Koen Vidal

Serge Kakudji est un chanteur d’opéra congolais. Il a vingt ans et il travaille dur pour  réaliser son rêve en Europe de l’Est. Serge chante ‘solo’ dans notre monde d’opéra dominé par les blancs.
Seulement le fait qu’il est le premier le rend un phénomène exotique. Il semble se maintenir dans notre réalité dure et solitaire. Il se trouve au pied de la montagne d’une carrière internationale d’opéra. Ce film est l’histoire d’un Bridge Builder entre l’Europe et l’Afrique.

Credits

réalisation IBBE DANIËLS
scénario et entretiens KOEN VIDAL
caméra THOMAS FADEUX
montage RAF SERNEELS
mixage NILS FAUTH
ingénieur de son PASCAL BRAECKMAN

Press

De Morgen 6 april 2013 - Ebbenhouten aria’s

‘Ik hoop dat deze documentaire de Afrikaanse jongeren kan motiveren om van hun dromen te leven’, zegt de Congolese operazanger Serge Kakudji over het bijzonder fraaie Rêve Kakudji, vanavond in première in Brussel.

LANDER DEWEER
Net twee minuten ver in Rêve Kakudji als Serge Kakudji, tegelijk brandpunt en lichtstraal van de film, zegt: “Opera kwam in mijn leven als een meteoriet. Toen ik zeven was, zat ik naar de televisie te kijken en zag ik plots een operascène voorbijflitsen. In de expressie van de zangers, het orkest en de figuranten zag ik een enorme passie. Ik was aan het scherm gekleefd en zei tegen mijn ouders: 'Dat is wat ik later wil doen in het leven.’”
Profetische woorden waren het, ondanks vaders oorspronkelijke tegenwind. Twintig is Kakudji intussen en is niet langer Lubumbashi maar Parijs zijn woonplaats. Hij studeert er aan het conservatorium en vervelt steeds meer tot de meteoriet uit zijn jongensdroom: Afrikaanse contratenor met even imposante torso als adelbrieven. Als een optelsom tot triomf lezen die, tot dusver:
Kakudji verwierf als autodidact een plaats in het lokale jeugd- koor, werd ontdekt door het Franse cultureel centrum in Lubumbashi, werkte samen met choreograaf Faustin Linyekula in Kisangani, Wenen en dankzij KVS-leider Jan Goossens ook in Brussel en speelde de rol van Christus in Pitié, een dansvoor- stelling van Alain Platel.
En nu is er dus ook Rêve Kakudji, een documentaire van Ibbe Daniëls en De Morgen-journalist Koen Vidal, die vanavond in de Brusselse KVS zijn première kent.
Zegt Kakudji: “ Ma belle Bruxelles is misschien wel de belangrijkste stad in mijn leven geweest. Ik heb er heel veel goede mensen ontmoet, zoals Alain Platel, Jan Goossens en Stephan Vanfleteren, en heb er mijn leven opnieuw kunnen opbouwen.”

American Dream

Maar, minstens even belangrijk, ook in thuisland Congo dient Rêve Kakudji getoond. Opera naar Afrika brengen en aldus twee diverse werelden verenigen – cultureel, maatschappelijk en muzikaal – , van die droom maakt Kakudji steeds meer werkelijkheid.
Hij zegt: “Ik hoop dat deze docu- mentaire Afrikaanse jongeren kan motiveren en hen kan overtuigen dat ze ooit van hun dromen zullen kunnen leven. Ik besef zeer goed dat ik ook maar een kleine druppel in de zee ben, maar ik kan de anderen stimuleren om hun passie te ontplooien. Opera zit niet in de Afrikaanse cultuur geworteld, maar er groeit in Afrika steeds meer interesse voor klassieke muziek en er zijn ook steeds meer talenten die komen bovendrijven.”
Twee jaar lang nestelden Daniëls en Vidal zich in Kakudji’s spoor. Als een ebbenhouten Kuifje slalomt Kakudji langs lofts en repetitielokalen in Parijs, kippen en kokosnoten in Congo, zacht gejoel in de Teatro Real in Madrid en luid applaus in de wijken van Lubumbashi. Haast achteloos glijdt hij tussen staccato en sostenuto, Mozart en Monteverdi, roots en roeping. Maker Koen Vidal: “Het mocht zeker geen American Dream-verhaal worden, want Serge leeft niet in een sprookje. Gaandeweg is er een kritische maar opbouwende dynamiek tussen ons ontstaan. Geen banale verwondering, maar elkaar een interculturele spiegel voorhouden die elkanders zoek- tocht naar zelfkennis stimuleert.” Erg mooi is de scène waarin de wijdvertakte familie-Kakudji in het ouderlijke huis is samengekomen om zoon Serge, aangekondigd als
‘een ster van de klassieke muziek’, op een Congolees tv-kanaal over zijn leven in het Westen te zien ver- tellen. Wanneer na nauwelijks tien seconden de elektriciteit de geest geeft, is het niet zozeer het spier- witte kaarslicht maar vooral de brede glimlach van moeder en trotse blik van vader die voor opklaring zorgen.

Peetmoeder

Kakudji: “Mijn ouders zijn super- fier. Vroeger noemden ze mij een makelaar van dromen, maar nu wordt mijn droom steeds meer realiteit. Ik ben er nog niet en mijn weg is nog lang, maar nu ik op mijn sterkst ben, wil ik er vol voor gaan. En gelukkig heb ik voldoende men- sen die mij enorm goed steunen.”
Een van die houvasten is Laura Claycomb, een Amerikaanse operazangeres die als peetmoeder optreedt en halverwege Rêve Kakudji zegt: “Misschien moet je een bijkomende job in een super- markt zoeken?”
Zegt Kakudji tot slot: “Dit is een scharniermoment in mijn leven, dat voel ik aan alles. Ca passe ou ça casse. Het is een grote uitdaging om alle vooroordelen te blijven over- winnen, wat niet evident is, en zowel muzikaal als menselijk te blijven evolueren. Maar door deze documentaire zal ik natuurlijk nog meer onder de aandacht komen en zal ik dus nog harder moeten wer- ken om mijn droom waar te maken.”


Flanders I - take 24, Autumn 2012


The seed for Ouverture was planted when counter-tenor Serge Kakudji was asked to record the soundtrack for Futur simple, a short film about young people in the Democratic Republic of the Congo. 'As well as singing we let him dance and gave him a lot of freedom to express himself,' says filmmaker Ibbe Daniëls. The resulting images also found their way into the film. 'He intrigued us.' by Ian Muldell

'That day was really important,' adds journalist Koen vidal, whose book was the inspiration for the short film. 'First of all it was a nice day, with a very good atmosphere. at the same time he had prepared some pieces about children and we heard him singing. and so we started to talk with him.' Kakudji's story was fascinating. here was a young african, only in his twenties, who had fallen in love with opera while listening to cassette tapes as a child. he had come to europe to train as a singer, but remained connected with the congo, with plans to start projects there combining opera with african arts.
'on the one hand it's a small story, in that it's about one person, but on the other it's a big story,' vidal says. it was also an auspicious moment to tell that story. 'he's in a crucial period of his life. i sometimes get the impression that, for him, it is all or nothing.'
daniëls and vidal set out to make a documentary about Kakudji, charting a year of his life. This style of portrait film is not as easy as it sometimes seems. 'you have a kind of script in your head that you cannot reveal to the person you are following, because you don't want to direct them,' Daniëls explains. 'And that was the most difficult thing with this movie: hoping that you've chosen the right moments in his life and that he will be open at the moment when you arrive with the camera.'

football match
The style is on-the-shoulder, but with a redcam to produce a superior image quality. 'We stay very close to serge all the time, with the camera following him through the city,' daniëls says. Each new place − Brussels, Lubumbashi, Paris, Turin, Madrid − is introduced with shots from high above the city. 'This gives some structure to the film. It's as if you fall into the city and can see where he is moving.'
The first part of the journey was to the Congo, where the filmmakers met Kakudji's family and friends. 'His parents are very proud, but they admit that when he was practicing singing opera all the time they were really worried about his future,' vidal recalls. meanwhile the enthusiasm for Kakudji's singing was astonishing. 'The reaction to opera was like a football match!'
in europe they followed his lessons and auditions, culminating in a first professional role, at the Madrid Opera House. Although a confident performer, Kakudji was sometimes less at ease with the camera in europe. 'he wanted to be in control and I was not always allowed to film that desire to control,' daniëls recalls. 'for example, he was not proud of living in a small, expensive room in paris, and talking about that was difficult.'

godmother figure
an important factor in balancing the story was the contribution of american opera singer Laura claycomb, who has become a kind of godmother figure to Kakudji. 'she puts him in his place,' daniëls says. 'We needed that kind of person in the film, because sometimes Serge seems to be dreaming, he thinks he's already made it. she says: "No, you have to finish school and get your grades." And he listens to her.'
The contrast between the dream of becoming an opera singer and the more mundane challenges of leaving home, such as finding an apartment and earning money, is something Vidal and Daniëls wanted to capture in the film. above all, they wanted to avoid suggesting Kakudji was living some sort of fairy tale. 'We don't want to make an "American dream" story,' says Vidal. 'The film doesn't end with him making it. it's an important year for him, but there's still a long way to go.' The filmmakers hope that ouverture (which is still a working title) will also go far, finding an audience at festivals as well as on Tv. They are particularly keen to take it back to the congo. 'it's a different story from those that are usually told 4 about the congo and africa,' vidal says. 'i think it is opening up something between europe and africa, and i'm curious to see how people react on both sides.'

Director

Ibbe Daniels
Documentary is her great passion. She may plenty of documentary films for the Flemish broadcasting company Canvas, like Belpop, a series about the relation between famous people and their mother, and many others.
Futur Simple, a short film about the dreams and wishes of the Congolese children, was her first collaboration with Koen Vidal. Ibbe also directed many commercials and  music videos.

Koen Vidal
After studying Law, a Master in communications and postgraduate practical journalism, Koen Vidal became an editor/journalist in political issues. Some years later he is the responsible editor for foreign news at one of the major intellectual newspapers in Belgium, De Morgen. He leads a group of journalists and he is the pre-eminently africa-expert and -correspondent for the newspaper. He travelled many times into the heart of all major conflict areas in central-africa and beyond. He's a professor/lecturer at Ghent University and the European Erasmus School for Journalism. He wrote several successful books on central-african political conflicts and refugee policy between Africa and Europe. For his work on this matter he received different important awards.

Trailer

Awards / Festivals

Official Selection Docville, Leuven, Belgium,2013
Official Selection IDFA music documentary competition, Amsterdam, Netherlands 2013
Official Selection Festival du Film Francophone, Namur, Belgium, 2013
Official Selection New York African Film Festival, New York, USA, 2014
Official Selection Salaam Kivu International Film Festival, Kivu, Congo, 2014